Keijzer wil spelers laten kiezen waar geld van Postcode Loterij naartoe gaat

Mona Keijzer wil dat deelnemers aan goede-doelenloterijen zelf bepalen welk goed doel zij met hun inleg steunen. Ook wil ze voorkomen dat loterijgeld zonder keuze van de speler terechtkomt bij organisaties die lobbyen, campagne voeren of procederen.

Keijzer deed haar voorstel donderdag tijdens het commissiedebat Kansspelen in de Tweede Kamer. Ze noemde daarbij specifiek de Postcode Loterij.

Keijzer wil ‘geoormerkt spelen'

Deelnemers weten dat een deel van hun inleg naar goede doelen gaat, maar bepalen niet individueel welke organisaties daarmee worden gesteund.

“Als iemand bewust wil bijdragen aan zorg, sport of ontwikkelingshulp dan moet dat natuurlijk helemaal prima kunnen”, zei Keijzer. “Maar als iemand niet wil meebetalen aan activistische lobbyclubs moet die keuze er ook zijn.”

Haar voorstel noemt ze ‘geoormerkt spelen'. Spelers zouden vooraf moeten kunnen kiezen waar het goede-doelengedeelte van hun inleg terechtkomt.

“Laat spelers vooraf kiezen waar hun inleg, hun geld, naartoe gaat”, aldus Keijzer. Ze sprak daarbij over een “grote grabbelton” waarin loterijen nu volgens haar achteraf bepalen hoe het geld wordt verdeeld.

Keijzer wil ook grenzen aan politiek activisme

Keijzer ging daarmee verder dan alleen meer keuzevrijheid voor deelnemers. Ze stelde ook de vraag welke activiteiten nog onder een goed doel moeten vallen.

Ze maakte onderscheid tussen bijvoorbeeld zorgverlening en vrijwilligerswerk enerzijds en “activistische lobbies, campagnes en politieke druk” anderzijds. Ook wees ze op organisaties die met juridische procedures proberen overheidsbeleid te veranderen.

“Loterijgeld is vaak niet alleen bedoeld voor goede doelen, maar ook voor activisme. En voorzitter, dat moet stoppen”, zei Keijzer.

Ze vroeg staatssecretaris Van Bruggen daarom of geoormerkt spelen verplicht kan worden en of de vergunningsvoorwaarden kunnen worden aangescherpt. Volgens Keijzer moet worden voorkomen dat loterijgeld wordt gebruikt voor politieke beïnvloeding waar de deelnemer zelf niet voor heeft gekozen.

Keijzer wees zes dagen eerder al naar Postcode Loterij

Die kritiek kwam niet uit de lucht vallen. Zes dagen voor het debat deelde Keijzer op LinkedIn een artikel over Mobilisation for the Environment (MOB), de milieuorganisatie van Johan Vollenbroek die bekend is van procedures rond het stikstofbeleid.

In dat artikel werd een indirecte financieringsroute beschreven waarbij geld van de Postcode Loterij uiteindelijk ook terecht zou komen bij organisaties rond dergelijke procedures. Keijzer schreef daarbij dat volgens haar de agrarische sector “de hoge prijs” betaalt.

Tijdens het debat gebruikte ze een vergelijkbare redenering. Ze sprak over geld van loterijspelers dat wordt gebruikt om tegen de overheid te procederen en noemde daarbij als voorbeeld het “kapotmaken” van boeren.

Keijzer koppelde loterijgeld daarmee zowel kort voor als tijdens het debat aan organisaties die via juridische procedures invloed proberen uit te oefenen op beleid.

Miljoenen naar organisaties die ook campagne voeren

Keijzer noemde tijdens het debat geen concrete goede doelen bij naam. Onder de organisaties die geld van de Postcode Loterij ontvangen zitten wel partijen die naast maatschappelijke activiteiten campagne voeren of via de rechter verandering proberen af te dwingen.

Volgens de Postcode Loterij ontving Greenpeace in de afgelopen vijf jaar €15,483 miljoen. Milieudefensie kreeg €7,05 miljoen en Urgenda €2,7 miljoen.

Urgenda is bekend van de klimaatzaak tegen de Nederlandse Staat. Milieudefensie voerde onder meer een klimaatzaak tegen Shell.

Dat betekent niet dat deze specifieke procedures rechtstreeks met loterijgeld zijn betaald. Het relevante punt voor de discussie is dat bijdragen aan vaste partners van de Postcode Loterij in belangrijke mate vrij besteedbaar zijn.

Een individuele deelnemer kan niet bepalen welke van deze organisaties met zijn deelname wordt gesteund.

€378 miljoen verdeeld over 174 goede doelen

Het gaat om grote bedragen. Uit de opbrengst over 2025 verdeelde de Postcode Loterij €378 miljoen over 174 goede doelen. Daarvan zijn 150 organisaties meerjarige partners.

Volgens de vergunning moet minimaal 40% van de opbrengst worden afgedragen aan doelen van algemeen belang. Minimaal 80% van die verplichte afdracht moet terechtkomen bij organisaties met een ANBI-status.

Een ANBI-status betekent niet dat een organisatie geen campagne mag voeren, lobbyen of procederen. De huidige regels maken dus niet het onderscheid dat Keijzer nu voorstelt.

Ook wordt het geld niet letterlijk vanuit een willekeurige “grabbelton” verdeeld. De Postcode Loterij werkt met selectiecriteria en een Toekenningenraad die besluiten over de verdeling van de opbrengst goedkeurt.

Keijzers bezwaar is dat de speler bij de Postcode Loterij niet zelf bepaalt welke goede doelen met zijn inleg worden gesteund.

Bij VriendenLoterij kan zelf kiezen al wel

Opvallend is dat een vergelijkbaar systeem binnen dezelfde loterijgroep al bestaat.

Bij de VriendenLoterij kunnen deelnemers zelf een club, vereniging, stichting of goed doel kiezen. Minimaal 40% van de inleg van het betreffende lot gaat vervolgens rechtstreeks naar die gekozen organisatie.

Wie geen keuze maakt, draagt via zijn deelname bij aan de partners van de VriendenLoterij.

Daarmee ligt een voor de hand liggende vraag op tafel: waarom kan een deelnemer van de VriendenLoterij wel zelf kiezen welk doel hij steunt, maar een deelnemer van de Postcode Loterij niet?

Van Bruggen doet geen toezegging

Staatssecretaris Van Bruggen kwam later in het debat terug op Keijzers pleidooi voor geoormerkt spelen en haar vragen daarover. Keijzer was toen niet meer aanwezig.

Van Bruggen wees op de bestaande regels rond de besteding van loterijgeld en benadrukte de maatschappelijke betekenis van de goede doelen die ermee worden gefinancierd. Wie één specifieke organisatie wil steunen, kan volgens haar ook rechtstreeks geld naar dat goede doel overmaken.

Op de kern van Keijzers pleidooi volgde echter geen concrete toezegging. Van Bruggen zei niet dat zij geoormerkt spelen wil invoeren en sprak zich ook niet uit voor aanpassing van de vergunning om financiering van lobby, campagnes of juridische procedures te beperken.

Volgens Van Bruggen ligt dit onderwerp voor een belangrijk deel op het terrein van de staatssecretaris van Financiën. Ze zei Keijzers punt mee te nemen in het overleg met hem.

Het pleidooi komt kort na de lancering van Project2029, de nieuwe sociaal-conservatieve beweging van Keijzer. Project2029 is nog geen politieke partij; Keijzer wil later dit jaar beslissen of ze die stap zet.

Geoormerkt loterijgeld is daarmee een van de eerste concrete politieke thema's waarop Keijzer zich sinds de lancering van Project2029 profileert.